In Bosnië is de generatie die na de bloedige Balkanoorlog ter wereld kwam bijna volwassen. Deze generatie heeft het land zich zien ontwikkelen van een verscheurde en verdeelde staat tot een democratie in kinderschoenen. Mede dankzij de EU. Bosnië is echter nog lang geen volwaardige lidstaat en het is van cruciaal belang voor Bosnië én Europa dat het ontstane partnerschap zich verder ontwikkelt.

25 mei 2009 

In Nederland neemt men vrede inmiddels voor lief. Toen Piet Hein Donner in aanloop naar het Europees referendum waarschuwde dat een nee-stem de kans op oorlog zou vergroten klonk hoongelach. En terecht, want dankzij de samenwerkingsverbanden die de EU tot stand heeft gebracht is oorlog in West-Europa  ongeacht de uitslag van een volksraadpleging op een hervorming binnen deze samenwerking vrijwel uitgesloten. Donner refereerde indertijd aan Joegoslavië, waar ‘onderlinge irritaties’ uiteindelijk leidden tot een bloedige oorlog. De geschiedenis bewijst dat deze vergelijking totaal mank gaat: Joegoslavië bleek een vat van zinderde etnische onverdraagzaamheid, dat op een verschrikkelijke manier explodeerde na de val van Tito.

Die etnische spanningen bestaan nog steeds in wat nu Bosnië is. En terwijl Tito deze spanningen op brute wijze onderdrukte is er nu een democratisch alternatief nodig om de tegenstrijdigheden in goede banen te leiden. De EU is hierin een natuurlijke partner. Sinds het Dayton akkoord in 1995 ondersteunt de EU de heropbouw van het land. Gebruikmakend van Europese expertise op het gebied van vredesbewaring, bestuurlijke inrichting en corruptiebestrijding heeft Bosnië zich ontwikkeld tot een land dat in 2003 een duidelijk perspectief op lidmaatschap werd aangeboden. Dit leidde in 2008 tot de ondertekening van een Stabilisation and Association Agreement (SAA), gevolgd door overeenstemming over marktliberalisering en vrij verkeer van personen. Bosnië plukt als aspirant-lidstaat nu al de vruchten van Europese samenwerking. Sinds het opnemen van Bosnië in de Europese interne markt is zowel de export als het BNP snel gestegen. Deze vooruitgang mag niet onderschat worden, want in Bosnië zou Donner’s opmerking wél betekenis hebben. De inmenging van Europa heeft een alternatief geboden, een uitweg uit de nationalistische impasse. Een blik gericht op een gedeelde toekomst, weg van een verdeeld verleden. Bosnie is lid van de Europese familie, en beweegt zich richting Europa. Het perspectief op lidmaatschap leidt al tot vooruitgang op het gebied van democratie, economie en respect voor mensenrechten en minderheden. Bosnie zal, net als andere kandidaat lidstaten, aan de Copenhagen criteria waarin deze eisen vastliggen moeten voldoen.

Ondanks het succes in Bosnië zal het buitenlandbeleid van de EU altijd een balans moeten vinden tussen interne werkbaarheid en externe stabiliteit. Het is niet voor niets dat menigeen roept dat Europa een stap op de plaats moet doen na de recente grote aanwas van nieuwe lidstaten. Toch bestaat het gevaar dat teveel terughoudendheid wat betreft uitbreiding kan leiden tot een verlies van momentum in landen als Bosnië. Politiek en maatschappij in Bosnië opereren nog steeds strikt langs etnische lijnen. Spanningen tussen etnische Bosniërs, Serven en Kroaten zijn van alledag en het is heel goed denkbaar dat het wegvallen van een nieuw, internationaal perspectief deze spanningen weer doet oplaaien. Uiteraard zou een nieuwe instabiliteit niet alleen gevolgen hebben voor de mensen in Bosnië zelf. Geweld ‘on the doorstep’ van Europa zou serieuze implicaties hebben voor de gehele regio en bovendien Europa een handelspartner ontnemen. Voor Nederland zouden de wonden van Srebrenica worden opengereten.

Terwijl in kandidaat-lidstaten die ooit behoorden tot de Soviet-Unie de EU moet concurreren met de groeiende invloedsfeer van het herboren Rusland van Putin, blijft in Bosnië het etnisch-nationalisme een voortdurende bedreiging voor toenadering. Met behulp van de EU schudt Bosnië het verleden van zich af en stelt het zich open voor lidmaatschap van de Unie. Een logische volgende stap is het beklinken van deze vooruitgang in de vorm van verdere Europese integratie, zodat over een aantal decennia ook in Bosnië de woorden van Donner belachelijk klinken. Het enige antwoord op gevaarlijk nationalisme is namelijk duurzaam internationalisme.

Reageren? Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.